FIFO ve FEFO Nedir? Depoda Doğru Stok Çıkış Yöntemi Nasıl Seçilir?

Depoda aynı üründen iki palet duruyor: biri üç ay önce, diğeri geçen hafta geldi. Sipariş geldiğinde hangisi çıkmalı? Cevap çoğu zaman “eski olan” gibi görünür; ama ürünün son kullanma tarihi varsa işler değişebilir. Stok çıkış yöntemi, bu sorunun her seferinde aynı ve doğru şekilde cevaplanmasını sağlayan kuraldır. Depolarda en çok kullanılan iki yöntem FIFO ve FEFO’dur.

FIFO nedir?

FIFO, İngilizce “First In, First Out” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede “ilk giren ilk çıkar” olarak bilinir. Depoya önce kabul edilen ürün, sevkiyatta da önce kullanılır. Belirleyici olan, ürünün depoya giriş tarihidir.

FIFO’nun amacı, stoğun depoda gereğinden uzun beklemesini önlemektir. Son kullanma tarihi olmasa bile birçok ürün zamanla değer kaybeder: Ambalaj solar, koli nem çeker, model eskir, etiket bilgisi güncelliğini yitirir. Raf dibinde unutulan bir palet, yıl sonu sayımında “satılamaz stok” olarak karşınıza çıkabilir.

FIFO hangi ürünlerde kullanılır?

• Tekstil ve hazır giyim ürünleri
• Ambalaj malzemeleri, koliler ve etiket ruloları
• Elektronik aksesuarlar ve küçük ev aletleri
• Yedek parça ve hırdavat
• Son kullanma tarihi bulunmayan genel tüketim ürünleri

FEFO nedir?

FEFO, “First Expired, First Out” yani “son kullanma tarihi ilk dolan ilk çıkar” anlamına gelir. Burada belirleyici olan giriş tarihi değil, ürünün üzerindeki son kullanma ya da tavsiye edilen tüketim tarihidir.

Bir örnekle açalım: Bir gıda markası mart ayında depoya bir parti bisküvi gönderiyor; bu partinin son tüketim tarihi aralık. Nisan ayında gelen ikinci partinin tarihi ise ekim. FIFO’ya göre önce mart partisi çıkmalıdır. FEFO’ya göre ise önce nisan partisi çıkar, çünkü onun süresi daha erken doluyor. Partiler farklı üretim hatlarından ya da farklı tedarikçilerden geldiğinde bu durum sanıldığından sık yaşanır.

FEFO hangi ürünlerde kullanılır?

• Paketli gıda ve içecekler
• Kozmetik ve kişisel bakım ürünleri
• Deterjan ve temizlik ürünleri
• Takviye edici gıdalar
• Silikon ve dolgu malzemeleri gibi raf ömrü sınırlı yapı ürünleri

FIFO ile FEFO arasındaki fark

• Karar ölçütü: FIFO’da giriş tarihi, FEFO’da son kullanma tarihi esas alınır.
• Gereken bilgi: FIFO için kabul tarihinin kaydı yeterlidir. FEFO için her partinin lot numarası ve son kullanma tarihi ayrıca kayda geçirilmelidir.
• Kabul süreci: FEFO’da ürün kabulünde tarih kontrolü zorunludur; tarihi okunmayan ya da eksik olan koli ayrıca işaretlenir.
• Pratikteki fark: Çoğu durumda iki yöntem aynı paleti işaret eder. Ayrıştıkları an, farklı tarihli partilerin depoya karışık sırayla geldiği andır.

LIFO ne zaman karşınıza çıkar?

LIFO, “Last In, First Out” yani “son giren ilk çıkar” demektir. Fiziksel depoda genellikle bilinçli bir tercih değil, raf düzeninin dayattığı bir durumdur. Tek taraftan erişilen derin istif alanlarında ya da zeminde üst üste konan paletlerde en son konan palet en önde durur ve ilk o alınır. Tuğla, çivi ya da kum gibi zamanla bozulmayan ürünlerde bu bir sorun yaratmayabilir. Ancak raf ömrü olan bir ürün bu düzende tutuluyorsa, arkadaki paletler fark edilmeden eskir.

Bu yazıda FIFO ve FEFO’yu ürünün depodaki fiziksel akışı açısından ele alıyoruz. Muhasebede de stok değerleme yöntemi olarak FIFO terimi kullanılır; ancak o, maliyet hesabıyla ilgili ayrı bir konudur.

Depoda FIFO ve FEFO nasıl uygulanır?

Yöntemi seçmek kolaydır; zor olan, yoğun bir günde forklift operatörünün de bu kurala uymasını sağlamaktır. Kuralın sahada işlemesi için birkaç parçanın birlikte çalışması gerekir.

Kabulde doğru kayıt

Her şey ürünün depoya girdiği anda başlar. Kabulde sayım yapılırken parti ya da lot numarası, üretim tarihi ve varsa son kullanma tarihi de kayda geçirilmelidir. Kabulde atlanan bir tarih, aylar sonra yanlış paletin sevk edilmesi olarak geri döner. Stok takibi ve envanter yönetimi bu kaydın düzenli tutulmasının temelidir.

Okunaklı palet etiketi

Palet etiketinde lot ve tarih bilgisi büyük, net ve dışa bakan yüzde olmalıdır. Operatör, tarihi görmek için streç filmi yırtmak ya da paleti çevirmek zorunda kalmamalıdır. Etiketin palet üzerindeki yeriyle ilgili ayrıntılar için paletleme ve streçleme rehberimize göz atabilirsiniz.

Yönteme uygun raf yerleşimi

Raf sistemi, seçilen yöntemle uyumlu olmalıdır. Her palete tek tek erişilebilen klasik palet raflarında FIFO ve FEFO kolayca uygulanır; sistem hangi paleti gösterirse operatör ona doğrudan ulaşır. Tek girişli derin istif raflarında (drive-in) ise yapı gereği son konan palet önde kalır. Bu raflarda aynı göze yalnızca aynı lotun konması ya da göz tamamen boşalmadan yeni ürün eklenmemesi gibi kurallar uygulanır. Bir taraftan yüklenip diğer taraftan alınan geçişli (drive-through) ya da eğimli dinamik raflar ise FIFO’ya doğal olarak uygundur.

Toplama listesinde lot bilgisi

Sipariş hazırlayan personele “A ürününden 20 koli” demek yetmez; “A ürünü, şu lot, şu adresten 20 koli” demek gerekir. Toplama listesinde adres ve lot bilgisi yer aldığında, doğru paletin seçilmesi kişisel dikkate değil sisteme bağlı hâle gelir.

Düzenli kontrol ve sayım

Periyodik sayımlarda yalnızca adet değil, tarih dağılımı da kontrol edilmelidir. Son kullanma tarihine belirli bir süre kalan ürünlerin listesi düzenli olarak çıkarılırsa, satış ekibi bu ürünleri uygun kanallara yönlendirmek için zaman kazanır.

Sık yapılan hatalar

• Yeni gelen paleti eski paletin önüne koymak. “Şimdilik buraya bırakalım” dendiği anda FIFO bozulur.
• Kabulde yalnızca adet sayıp tarih ve lotu kaydetmemek.
• Aynı raf gözüne farklı lotları karışık yerleştirmek.
• Müşteri iadelerini kontrol etmeden ana stoğa geri koymak.
• Sistemde FEFO tanımlı olduğu hâlde sahada “en yakındaki paleti” almak.

Alıcının kalan raf ömrü şartı

Bazı perakende zincirleri ve distribütörler, kendilerine gelen ürünlerde asgari bir kalan raf ömrü şartı koyar. Böyle bir alıcıya yapılacak sevkiyatta, tarihi yakın lotun ayrılıp başka bir kanala yönlendirilmesi gerekebilir. FEFO’nun yanında bu tür müşteri kurallarının da sipariş hazırlığında dikkate alınması, iade ve red riskini azaltır.

Stok çıkışınızı birlikte planlayalım

Kafren Depolama, Hadımköy’deki tesisinde ürün kabulünde kalite kontrol, etiketleme ve stok takibini sipariş hazırlama süreciyle birlikte yürütür. Ürünlerinizin FIFO ile mi FEFO ile mi yönetilmesi gerektiğini ve bunun depoda nasıl uygulanacağını konuşmak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.